ทำไมต้องให้สารอาหารผ่านทางอาหารสายยางเหตุผลหลักที่แพทย์ตัดสินใจให้สารอาหารผ่านทางสายยาง (Enteral Nutrition) แทนการกินทางปากตามปกติ มีเป้าหมายสำคัญอยู่ 3 ประการ คือ ความปลอดภัย, การได้รับสารอาหารที่เพียงพอ และ การรักษาการทำงานของระบบทางเดินอาหาร ครับ
รายละเอียดว่าทำไมวิธีนี้จึงมีความจำเป็นในทางการแพทย์:
1. เพื่อความปลอดภัย (ลดความเสี่ยงปอดอักเสบจากการสำลัก)
ในผู้ป่วยที่มีปัญหาการกลืน (Dysphagia) เช่น ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ หรือผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อคอหอยทำงานไม่สัมพันธ์กัน การพ้อนอาหารทางปากเสี่ยงมากที่อาหารจะหลุดเข้าไปในหลอดลมแทนที่จะเป็นหลอดอาหาร
ผลที่ตามมา: หากเศษอาหารหรือน้ำหลุดเข้าปอด จะทำให้เกิด "ปอดอักเสบจากการสำลัก" (Aspiration Pneumonia) ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ของผู้ป่วยติดเตียงครับ
สายยางช่วยได้อย่างไร: สายยางจะส่งอาหารข้ามผ่านช่องปากและคอหอยที่เป็นจุดเสี่ยง ลงสู่กระเพาะอาหารโดยตรง
2. เมื่อการกินทางปาก "ได้ไม่พอกับที่ร่างกายต้องการ"
ผู้ป่วยบางกลุ่มอาจกลืนได้ปกติ แต่สภาพร่างกายทำให้ทานได้น้อยมากจนไม่พอกับการฟื้นฟู (Malnutrition)
ภาวะวิกฤต: เช่น ผู้ป่วยมะเร็งที่เคมีบำบัดจนปากเปื่อย หรือผู้ป่วยไฟไหม้น้ำร้อนลวกที่ร่างกายต้องการพลังงานมหาศาลเพื่อสร้างเนื้อเยื่อใหม่
การป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อ: หากสารอาหารไม่พอ ร่างกายจะสลายกล้ามเนื้อมาใช้เป็นพลังงาน ทำให้ผู้ป่วยอ่อนแรงจนลุกนั่งไม่ได้ หรือหายใจลำบากเพราะกล้ามเนื้อกะบังลมลีบตัว
3. เพื่อรักษาการทำงานของลำไส้ (Use it or Lose it)
ทางการแพทย์มีหลักการว่า "ถ้าลำไส้ยังใช้ได้ ต้องใช้"
รักษาผนังลำไส้: การให้สารอาหารผ่านลำไส้ช่วยให้เซลล์ผนังลำไส้แข็งแรง ไม่ฝ่อตัว
ป้องกันเชื้อโรคเข้ากระแสเลือด: หากลำไส้ว่างนานๆ ผนังลำไส้จะบางลง ทำให้แบคทีเรียในท้องหลุดเข้าสู่กระแสเลือดได้ง่ายขึ้น (Bacterial Translocation)
ดีกว่าการให้ทางเส้นเลือด: การให้สารอาหารทางสายยางปลอดภัยกว่า มีภาวะแทรกซ้อนน้อยกว่า และราคาถูกกว่าการให้สารอาหารทางหลอดเลือดดำครับ
4. เป็นช่องทางในการให้ยาที่แม่นยำ
ผู้ป่วยติดเตียงหลายท่านต้องทานยาจำนวนมาก การใช้สายยางช่วยให้ผู้ดูแลสามารถบดละลายยาและส่งตรงเข้ากระเพาะได้ครบตามโดส โดยไม่ต้องกังวลว่าผู้ป่วยจะคายทิ้ง หรือสำลักยาเม็ด
สรุป
เราให้สารอาหารทางสายยางเพื่อให้ร่างกาย "แข็งแรงพอที่จะรักษาตัว" และในหลายเคส เมื่อร่างกายแข็งแรงขึ้นจากการได้รับอาหารผ่านสายยาง ผู้ป่วยจะมีแรงฝึกกายภาพบำบัดและฝึกกลืน จนสามารถกลับมาถอดสายและทานอาหารทางปากได้ตามปกติในที่สุดครับ
